رهبانیت متعالی اسلامی

هیچ دینی از رهبانیت جدا نیست. با این حال رهبانیت دینی به‌حسب شرایط تحول یافت و در ادیان مختلف در قالب‌های گوناگونی ظهور کرد. بررسی متون اسلامی -آیات و روایات- نشان می‌دهد برترین سطح رهبانیت در اسلام بروز یافته است. رهبانیت متعالی اسلامی -در نقطۀ اوج خود- «از خود گذشتن و مراتب فنا» را در قالب خدمت به خلق، امر به معروف و نهی از منکر و جهاد و ریخته شدن خون ظهور می‌دهد. «جوع و گرسنگی» را در آیین روزه‌های واجب و مستحب، «سیاحت و رنجِ دل به کوه و صحرا زدن» را در چهرۀ جهاد، و حج‌های واجب و مستحب و «بریدن از شهوات» را در قالب اعتکاف‌های پی‌درپی بروز و ظهور می‌دهد. اسلام رهبانیت را به متن حضور اجتماعی کشانده است، به‌گونه‌ای که نمونۀ اعلای رهبانیت اسلامی در حیات شاگرد سلوکی رسول‌الله، امیر مؤمنان و امام موحدان -علی (ع)- مجسم شده است.